ขอเริ่มต้นด้วย Prelude บทนำแห่งเรื่องราว

ฉันได้รับมอบหมายให้มาทำหน้าที่เขียนบทความของที่นี่ค่ะ ฉันรักในการเขียนและการหาข้อมูลมาก ๆ จึงรู้สึกเป็นปลื้มที่ได้รับมอบหมายงานชิ้นสำคัญครั้งนี้ เมื่อได้รับมอบหมายฉันก็พยายามคิดหาประเด็นในการเปิดตัวครั้งแรกของบทความนะคะ จนกระทั้งคิดได้ว่าเมื่อเราเริ่มต้นเราก็ควรจะเขียนอะไรที่หมายถึงการเริ่มต้น เป็นการแนะนำตนสั้น ๆ เพื่อเข้าสู่บทความอีกหลาย ๆ บทความที่กำลังตามมา ฉันก็เลยคิดถึงคำว่า "Prelude"

สำหรับนักเรียนเปียโนคลาสสิคเมื่อเรียนมาสักระยะ อาจจะได้เริ่มรับมอบหมายให้เล่นเพลงบางเพลงที่มีชื่อเพลงว่า Prelude และก็อาจจะมีความสงสัยในจิตใจลึก ๆ ว่าไอ้เพลงที่เล่นอยู่นี่มีความหมายว่ายังไงหนอ??? วันนี้ฉันก็เลยอยากจะมาช่วยแก้ปัญหาความสงสัยเล็ก ๆ น้อย ๆ ให้กระจ่างค่ะ

อย่างที่บอกว่าพอนึกถึงการเริ่มต้น การเกริ่นนำ ก็คิดถึงคำว่า Prelude ทำไมน่ะเหรอคะ??? นั่นก็เพราะคำว่า Prelude นั่นมีความหมายว่าการกระทำหรือเหตุการณ์ที่จะแนะนำท่านทั้งหลายเข้าสู่เรื่องราวที่สำคัญต่อ ๆ มา (อ่านแล้วงงมาก ... เพราะมันเป็นภาษาพจนานุกรมมากเกินไป) โดยย่อก็แปลว่าการเกริ่นเข้าเรื่องนั่นเองค่ะ ไม่น่าแปลกใจที่เราจะพบคำว่า Prelude ในหนังสือต่างประเทศบางเล่มจั่วหัวก่อนเข้าเรื่อง นั่นก็คือส่วน "คำนำ" ของหนังสือ ก่อนที่จะเข้าสู่เรื่องราวภายในค่ะ

ประวัติศาสตร์ของ Prelude

กับบทเพลงก็เช่นเดียวกัน Prelude ในภาษาดนตรีจะหมายถึงบทเพลงเล็ก ๆ ที่จะถูกเล่นก่อนที่จะแสดงดนตรีรายการอื่น ๆ ยาว ๆ ประวัติความเป็นมาในสมัยก่อนโน้นนนนนนนนน~ ย้อนไปประมาณสมัยเรเนสซองส์ (ไม่อาจทราบได้ว่ายุคเดียวกับพระเจ้าเหาหรือไม่) สมัยนั่นก่อนที่จะทำการแสดงดนตรีเขาก็จะเล่นบทเพลงสั้น ๆ ที่เรียกว่า Prelude กันค่ะ แต่เขาไม่ได้ใช้เปียโนหรือเล่นกับออเครสต้าทั้งวงเหมือนปัจจุบันนะคะ เขาเล่นกับเครื่องดนตรีที่เรียกว่า "Lute" หน้าตาคล้ายกีต้าร์ (รูปข้าง ๆ เลยค่ะ) แต่สายเยอะมากกว่ากีต้าร์และดูท่าจะเล่นยากกว่ากันเยอะ เพลง Prelude ที่เริ่มใช้เครื่องดนตรีประเภทคีย์บอร์ดเล่นเกิดครั้งแรกประมาณ ศต. ที่ 17 หรือประมาณปี 1650 กว่า ๆ แต่ว่า Prelude ในยุคเริ่มต้นที่ใช้เล่นกับเครื่องดนตรีประเภทคีย์บอร์ดอย่างฮาร์พซิคอร์ด (ประมาณว่าเป็นเปียโนโบราณนะคะ) เขาจะแต่งเพลงโดยใช้โน้ตตัวขาวทั้งหมดเลยค่ะ ไม่มีเส้นกั้นห้อง ไม่มีเครื่องหมายกำหนดจังหวะ คนแต่งก็แต่งไปเรื่อย คนที่นำบทเพลง Prelude แบบนี้ไปเล่นก็เล่นตามใจ จะเล่นโน้ตตัวไหนยาวขนาดไหนก็ได้ (อ่านมาถึงตรงนี้ก็แหม พวกนักเรียนเปียโนมือใหม่ที่ไม่แม่นเรื่องนับจังหวะหลาย ๆคนคงอยากเป็นนักตรียุคนั้น แล้วก็รับจ้างเล่น Prelude ประเภทนี้มันอย่างเดียว ดูท่าจะสบายใจ) เขาเรียก Prelude แบบนี้ว่า Unmeasured prelude ค่ะ (แบบที่เห็นโน้ตในรูปด้านล่าง)

เรื่องอดีตอันเก่าเกินอ่านไปก็อาจจะได้แค่ความรู้ไว้ประดับหัวเท่ห์ ๆ นะคะ เอาไปโม้ให้ชาวบ้านฟังได้เท่านั้น คราวนี้เรามาดูเรื่องที่น่าจะมีประโยชน์สำหรับการเรียนเปียโนมากขึ้นกันสักหน่อย Prelude ที่นักเรียนเปียโนนิยมเล่นกันนั้นก็หนีไม่พ้น Prelude ของ Bach และ Prelude ของ Chopin

Prelude ของคุณปู่ Bach

Prelude ของปู่ Bach จะถูกตามต่อด้วย Fugue (อ่านว่าฟิ๊วก์) เสมอ จุดประสงค์ Prelude ของปู่ไม่ได้มีเพื่อเกริ่นนำเพลงใหญ่ ๆ ในการแสดงหรอกค่ะ แต่จุดประสงค์ของปู่แกคือ เป็นการเกริ่นนำไปสู่ Fugue บทเพลงที่ล้อท่วงทำนองหลักซ้ำ ๆ วนไปวนมา และก็ต้องใช้ทักษะนิ้วที่ดีในการเล่น Preludes and Fugues ของปู่บาค ถูกแต่งขึ้นมาเพื่อเป็นบทเรียนที่ดีสำหรับนักดนตรีรุ่นเยาว์ในการศึกษา ปู่บาคแต่งไว้ด้วยกัน 2 เซ็ต หรือสมัยนี้เขานำมารวบรวมและมีชื่อหนังสือเท่ห์ ๆ ว่า The Well-Tempered Clavier เล่ม 1 และ เล่ม 2 แต่ละเล่มบรรจุ Prelude และ Fugue อย่างล่ะ 24 บท โดยที่ปู่แกแต่งครบทุกคีย์นะคะ จะเรียงจาก เบอร์ 1 ใช้คีย์ C major เบอร์ 2 ก็จะเป็น C minor เบอร์ 3 เป็นคีย์ C# major เบอร์ 4 ก็จะเป็น C# minor ... ไล่อย่างงี้ไปเรื่อย ๆ (ตามลำดับโครมาติก) จนเบอร์ 24 จบที่คีย์ B minor ค่ะ

เพราะงั้นถ้ามีคนบอกว่า ตอนนี้น้า ... เล่น Prelude and Fugue ของปู่บาค เบอร์ 12 อยู่ จะตอบกันได้ไหมน้าว่า เขาคนนั้นเล่นเพลงที่อยู่ในคีย์อะไร??? ไหน ๆ ๆ ... ใครตอบได้บ้างคะ เฉลย F minor นะคะ

Prelude ของ Chopin

Prelude ในยุคโรแมนติกเป็นต้นไป ไม่จำเป็นต้องใช้เพื่อเล่นเกริ่นนำการแสดง เพราะการแสดงดนตรีไม่มีแบบแผนมากเรื่องสุดโต่งแบบอดีตอีกต่อไปแล้วว่าต้องเล่นอะไรก่อนหลัง Prelude จึงมีความหมายในเชิงการบรรยายภาพหรือความรู้สึกเล็ก ๆ น้อย ๆ ของนักดนตรีมากกว่า นอกจากนี้ Prelude ในยุคโรแมนติกจนมาถึงยุคปัจจุบันศิลปินโยงเรื่องราวของบทเพลงเข้ากับบทกวีหรือภาพวาด เพื่อความสอดคล้องทางอารมณ์อีกด้วยนะคะ Prelude ของ Chopin Opus 28 เป็นผลงานนึงที่แต่ละเบอร์เรียงร้อยความรู้สึกเล็ก ๆ ออกมาเหมือนบทกวีหรือภาพเขียนชิ้นเล็ก ๆ ค่ะ Prelude Op.28 ของ Chopin มีทั้งหมด 24 เบอร์ ตัวเลขนี้คุ้น ๆ ไหม??? 24 เบอร์ก็คือ 24 คีย์เพลงค่ะ แต่ไม่เหมือนกับปู่บาคที่แต่งไล่ C > C# > D > ......> B แต่ Chopin ใช้วิธีการเรียงโดยหลักของ Circle of 5th (หากใครเพิ่งเริ่มเรียนดนตรียังไม่รู้เรื่องนี้ ก็ลองถามคุณครูได้นะคะ) ว่าง่าย ๆ Prelude ของ Chopin เบอร์ 1 จะเป็นคีย์ C major ปกติ เบอร์ 2 จะถูกแต่งโดยคีย์ A minor เบอร์ 3 แต่งในคีย์ G major  เพราะฉะนั้นเบอร์ 4 จะเป็นคีย์ E minor ค่ะ เพราะงั้นข้อสังเกตุอีกอย่างของ Prelude op.28 ของ Chopin ก็คือ เบอร์ที่เป็นเลขคี่ จะเป็นคีย์เมเจอร์ เพลงจะฟังมีความสุขสบายใจ แต่ะถ้าเบอร์ที่เป็นเลขคู่ จะกลายเป็นคีย์ไมเนอร์ (ตามหลักคู่ relative ของคีย์เพลง) ก็จะเป็นเพลงเศร้าค่ะ

งั้นเราก็มาถามคำถามเล็ก ๆ กันดีกว่า ... หากว่าน้องกี้เล่น Prelude ของ Chopin เบอร์ 5 อยู่ ซึ่งเพลงของน้องกี้เล่นอยู่ในคีย์ D major พี่ฝนบอกว่าพี่ฝนเล่นเบอร์ 6 อยู่ จะตอบได้ไหมน้าว่าเพลงที่พี่ฝนเล่น อยู่ในคีย์อะไรเอ่ย??? เฉลย B minor นั่นเอง

----------
จบแล้วค่ะ ตอนแรกกะว่าจะเขียนเยอะกว่านี้ กลัวคนอ่านตามอ่านไม่ไหว รายละเอียดมันเยอะมากค่ะ นี่ก็ตัดทอนกันสุด ๆ แล้ว สัปดาห์หน้าจะพยายามหาเรื่องราวที่น่าสนใจมาเขียนเพิ่มอีกนะคะ แล้วเจอกันใหม่ค่ะ

แพนด้า*๕๐๐